Dagbehandeling voor zwangeren: erkenning, herkenning en steun vanuit de groep

Het NPI biedt sinds 2020 dagbehandeling voor zwangere vrouwen met persoonlijkheidsproblematiek. Carlinde Broeks (onderzoeker, psychiater en een van de initiatiefnemers) en Jasmijn de Vos (klinisch psycholoog) vertellen over deze nieuwe NPI-expertise. “Als de wolk ook zwart mag zijn, is er meer ruimte om de positieve aspecten te gaan voelen.”

Gerichte specialistische ggz voor zwangere cliënten was er nog niet in Amsterdam. Daarom heeft Carlinde in 2020 met een collega de dagbehandeling voor zwangeren opgezet. Een multidisciplinair team van een psychiater, psychologen, een systeemtherapeut, een psychomotorisch therapeut en een verpleegkundige, biedt één dag per week een groep zwangere vrouwen met persoonlijkheidsproblematiek dagbehandeling volgens een vast programma, zo’n twintig weken lang. De cliënten worden aangemeld via huisartsen, verloskundigen, POP-poli’s of behandelaren van andere Arkin-specialismen.

Waarom is het belangrijk dat er groepsdagbehandeling is voor zwangere vrouwen met een persoonlijkheidsstoornis?

Carlinde: “Psychiatrische problemen worden vaak doorgegeven binnen families. Kinderen van ouders met psychische problemen ontwikkelen later zelf ook weer vaker psychische problemen. Dit risico loopt verder op als beide ouders klachten hebben. Zeker bij vrouwen met persoonlijkheidsproblematiek, omdat persoonlijkheidsproblemen vaak tot uiting komen in relaties met anderen, dus ook in de relatie met het kind – ook als het nog niet is geboren. We weten niet precies hoe dat risico op kinderen wordt overgedragen. Het is een combinatie van genetische factoren, sociaaleconomische omstandigheden, opvoedeffecten. Maar wat mogelijk ook bijdraagt, is dat baby’s al voor de geboorte worden blootgesteld aan stress, door psychische klachten bij de moeder tijdens de zwangerschap.”

Jasmijn: “Als je als cliënt veel klachten hebt, is het vaak moeilijk om stil te staan bij de zwangerschap en om al over het kindje na te denken. Dit is dan ook een belangrijke focus van de dagbehandeling. Er is ruimte om van gedachten te wisselen over klachten of problemen waar cliënten in het dagelijks leven tegenaan lopen, maar er is ook expliciete aandacht voor het zwanger zijn en hoe zij dit ervaren. Wij nodigen cliënten uit na te denken over het aanstaande moederschap en hun kindje.”

Carlinde: “We weten dat bij vroeg ingrijpen, al tijdens de zwangerschap, de gezondheidswinst voor kinderen het grootst is. Dat maakt de dagbehandeling voor zwangeren zo belangrijk, omdat we dan de belangrijke thema’s al kunnen aanpakken voordat het kind er is.”

Jasmijn: “Elke behandeldag staat een ander thema centraal. Bijvoorbeeld de roze wolk. De vrouwen in deze groep zeggen regelmatig hierover: ‘Iedereen zegt dat ik blij moet zijn en oh, hoe geweldig is die roze wolk, maar mijn wolk is zwart, ik voel me nog helemaal niet blij. Dat maakt me hartstikke verdrietig.’ Een ander belangrijk onderdeel van de behandeling is dat we het hebben over wat je hebt meegemaakt, wat je van vroeger hebt meegekregen en wat je wel en niet aan je kindje wilt doorgeven.”

Kun je een voorbeeld noemen?

Jasmijn: “We zien bijvoorbeeld dat cliënten een ouder hadden die  grenzeloos was, veel aan zichzelf dacht en weinig ruimte had voor de emoties of ervaringen van de kinderen. Cliënten hebben daar dan een belangrijk stuk in gemist.  Zij geven in de groep aan dat ze dit zelf anders willen doen, dat zij hun kindje en diens emoties juist wél willen zien. , maar worstelen met dit thema en kunnen angstig zijn dat ze het niet kunnen. Andere cliënten worstelen bijvoorbeeld met de overtuiging dat ze het niet goed genoeg doen, of zijn geneigd zich in te grote mate aan te passen aan de wensen van de ander. Dat zijn bijvoorbeeld veel gedeelde onderwerpen in de groepen: het gevoel dat je er niet mag zijn, het niet goed doet. En er is veel onzekerheid over hoe ze het als moeder gaan doen.”

De behandeling gebeurt altijd in een groep. Wat is het voordeel daarvan?

Jasmijn: “De vrouwen krijgen erkenning, herkenning en steun vanuit de groep, dat is heel belangrijk. Ze delen dingen met elkaar waar ze het met de buitenwereld vaak niet over hebben. Daarmee steunen ze elkaar. Als de wolk ook zwart mag zijn, is er meer ruimte om de positieve aspecten te gaan voelen. We zien ook dat ze in de groep soms van elkaar een spiegel  krijgen, dat anderen zeggen: ‘Knap hoe jij het doet, reserveer je ook tijd voor jezelf?’ De groep is heel divers als je kijkt naar religie, seksuele diversiteit, cultuur, maar ook als je kijkt naar verschil in karakters, opleidingsniveau en vakgebieden. We zien vrouwen met een grote variëteit in klachten: dwang, angst, somberheid, eetstoornissen, verslavingsproblemen. Het is mooi hoe er veel verbinding is door de zwangerschap. En het is heel verfrissend, zo’n diverse groep. Dan zeggen er drie: ‘Dat herken ik, ik ben ook zo angstig.’ En zegt een vierde: ‘Dat heb ik dus helemaal niet.’ Of iemand zegt: ‘Zoals jij voor jezelf opkomt in je relatie, wil ik ook. Ik wil steviger worden.’ Zo leren ze van elkaar. Een groep zet aan tot nadenken en is ook een speelveld om te oefenen met ander gedrag. Bijvoorbeeld door je uit te spreken, of door ruimte in te nemen.”

De groep biedt veel veiligheid

Jasmijn: “Klopt. Zo is het hele programma van begin tot einde opgezet. We bellen elke nieuwe deelnemer van tevoren en leggen de praktische dingen zoals uit waar je moet zijn en waar je kan parkeren. Elke week heeft het programma dezelfde structuur. Dat geeft ook veiligheid, je weet wat je kan verwachten. En we hebben een vast, hecht team. Er is veel kennis in huis en we hebben veel lol en gezelligheid met elkaar. Dat zien de cliënten, dat biedt ook veiligheid.”

Welk effect heeft de behandeling?

Carlinde: “We zien dat de vrouwen in onze behandeling minder last krijgen van de psychische klachten waarmee ze binnenkomen. Ze gaan meer binding voelen met hun ongeboren kind, en ze gaan beter – en milder – nadenken over hun eigen denken, voelen, handelen en dat van anderen.”

Jasmijn: “Cliënten gaan nadenken over wat voor moeder ze willen zijn, en worden nieuwsgierig naar hun kindje. Het geeft ze meer rust en minder stress in de zwangerschap. Dat is fijn, want het is al zo’n precaire tijd.”

Carlinde: “We weten dit allemaal omdat we de vrouwen sinds de start van de behandeling in 2020 wetenschappelijk zijn gaan volgen en ook een aantal vrouwen na afloop van de behandeling hebben geïnterviewd over hun ervaringen. We zien dat je ervaringen delen in een groep van andere zwangeren die ook niet allemaal ‘op de roze wolk zitten’ heel belangrijk is.”

Jasmijn: “Wij zijn enthousiast, en de vrouwen zelf zijn ook positief. Het helpt echt om één keer per week na te denken over jezelf, je kindje, je zwangerschap, wat voor moeder je wil zijn. Ze voelen zich gesteund, erkend en gezien. En ze blijven elkaar zien, er komen vriendschappen uit voort.”

Postpartum

Na de bevalling volgt het behandelteam de vrouwen nog drie maanden. Waar nodig wordt meegedacht over een eventuele vervolgbehandeling.  Voor vrouwen die na de bevalling problemen houden,  is er de mogelijkheid om een postpartumgroep te volgen. Dit is een samenwerking van het NPI met het Kabouterhuis. De postpartum groep wordt gegeven door een behandelaar van de zwangerendagbehandeling en een IMH specialist van het Kabouterhuis.

Carlinde Broeks en Jasmijn de Vos